İkinci El Tekne Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler: Sörveyörün Kontrol Listesi

İkinci el tekne alırken dikkat edilmesi gerekenleri üç cümleye sığdırmak gerekirse: fiyatı sörvey şartına bağlayın, kayıtları ödemeden önce sorgulayın ve tekneyi hem karada hem motor yük altındayken görün. Sorunların çoğu ilan metninde değil; boya altında, sicil kaydında ve makine ısındığında ortaya çıkar.

Aşağıdaki liste bir alımın gerçek sırasını izliyor: ilan, kayıt, teklif, karada inceleme, makine ve elektrik, deniz denemesi, pazarlık ve bütçe. Her adımda neye bakılacağını ve bunun nasıl doğrulanacağını yazdım. Sonda kısa bir kontrol listesi var.

1. İlanı okurken: iddia ile kayıt ayrı şeylerdir

“Refit yapıldı” standart bir tanım taşımaz. Bu ifade bazen tam motor revizyonu, bazen yalnız boya ve döşeme yenilemesi anlamına gelir. Anlamlı olan hangi kalemin, ne zaman, hangi malzemeyle ve kim tarafından yapıldığıdır. Fatura ve iş emri isteyin; belgelenemeyen refit iddiası sörvey raporunda ayrı bir uyarı maddesi olarak işaretlenir. (İlanlarda “refit yapıldı” ne anlama gelir?)

Motor saati tek başına gösterge değildir. Saat, bakım geçmişiyle birlikte okunur. Az kullanılmış bir deniz motoru da düşük saatine rağmen conta sertleşmesi, korozyon ve yakıt sisteminde tortulanma riski taşır. Elektronik kontrollü motorlarda saatin devir bantlarına dağılımı kumanda ünitesinden okunur; gösterge paneli değiştirilmiş olsa bile bu kayıt yerinde kalır. (Tekne alırken motor saati ne kadar önemli?)

Charter geçmişi eleme sebebi değildir. Charter teknesi çok kullanılmış ama çoğu zaman düzenli, belgeli bakım görmüş bir teknedir. Riski kullanıcıların çeşitliliğinde aramak gerekir: dümen, güverte donanımı ve iç mekânda yıpranma hızlıdır. Bakım kayıtları bu tip teknede özellikle belirleyicidir. (Charter çıkması tekne alınır mı?)

2. Kayıtları ödemeden önce sorgulayın

Fiziksel inceleme teknenin durumunu gösterir ama üzerindeki hukuki yükü göstermez. İkisi aynı takvimde yürütülmezse bir taraf her zaman açık kalır.

• İpotek ve haciz: Teknenin kayıtlı olduğu bağlama kütüğü müdürlüğünden ya da gemi sicilinden resmi kayıt sorgusu istenir. Sorgu ödeme yapılmadan önce tamamlanmalı, satış sözleşmesine “ipotek/haciz yoktur” beyanı madde olarak yazılmalıdır. İpotekli bir teknede devir, alacaklının muvafakati olmadan tamamlanamaz.
• Hasar geçmişi: Sigorta şirketinden hasar dosyası istenir. Sörvey sırasında onarım izleri (renk uyumsuzluğu, laminasyon farkı) ayrıca aranır.
• Kimlik: Gövde kimlik numarası (HIN) belgelerdeki kayıtla ve üretici kayıtlarıyla karşılaştırılır.

Randevudan önce hangi belgelerin hazır olması gerektiğini tekne ekspertizi öncesi hazırlanacak belgeler yazısında sıraladım. Tekne yabancı bayraklıysa noter ve evrak adımları değişir: yabancı bayraklı ikinci el teknede nelere dikkat edilir?

3. Teklifi sörvey şartına bağlayın

Sağlıklı pazarlığın tek düzeni şudur: yazılı teklif, karşı teklif ve sörvey sonrası son görüşme. Fiyat üzerinde anlaşılır ama teklif sörvey şartına bağlanır; bulgular çıkarsa fiyat yeniden konuşulur ya da alıcı çekilir. (Fiyat teklifi ve pazarlık nasıl işler?)

Satış sözleşmesinde (MOA) en az şu maddeler bulunmalı:

• Net satış bedeli ve ödeme takvimi
• Sörvey sonucuna göre çekilme ya da fiyat revizyonu hakkı
• Teslim yeri, tarihi ve teslimdeki durum; donanım listesi
• İpotek ve haciz olmadığına dair satıcı beyanı
• Fesih ve depozito iade koşulları

(MOA’da olmazsa olmaz maddeler)

Sörveyörü de kendiniz seçin. Broker ya da satıcı tarafından önerilen biri kötü niyetli olmak zorunda değildir ama bağımsızlık sorusunu açık bırakır. Neye bakacağınızı yat sörveyörü nasıl seçilir? yazısında on soruya çevirdim.

4. Tekneyi karada görün: su altı gövde

Su altı gövde, salma, kinistinler ve pervane ancak karada incelenebilir. Yalnız suda yapılan bir inceleme güverte üstünü ve makine dairesini kapsar ama gövde bütünlüğü hakkında güvenilir görüş veremez. Karaya çekme ve yıkama bedeli tersaneye ödenir ve genellikle tekne sahibine aittir; sörvey ücreti yalnız inceleme ve raporu kapsar. (Teknenin karaya alınması şart mı?)

Nem ölçümü kuru karina ister. Islak karinada ölçüm yanıltıcı yüksek değer verir; gövdenin yıkandıktan sonra en az 24-48 saat kurumuş olması gerekir. Ölçüm gövde bölümlere ayrılarak yapılır ve her bölgenin değeri kayda geçer. Yöntemi fiberglas teknelerde nem ölçümü yazısında anlattım.

Ozmoz bir kusur sınıfıdır, karar değil. Önemli olan yaygınlığı, derinliği ve laminata ulaşıp ulaşmadığıdır. Yüzeysel ve sınırlı kabarcık pazarlıkta fiyatlanabilecek bir bakım kalemidir; laminata inmiş yaygın ozmoz gövdenin aylarca kurutulmasını ve epoksi bariyer uygulanmasını gerektirir. (Ozmoz tespit edilirse tekne alınmaz mı? · yatlarda ozmoz belirtileri)

Delaminasyon yüzeyde iz bırakmaz. Laminat katmanlarının ayrılması gövde mukavemetini doğrudan düşürür. Pratik tespit yöntemi sestir: fonetik çekiçle yapılan taramada sağlam bölge net bir ses, boşluk donuk bir ses verir. Şüpheli bölge nem ölçümüyle, gerekirse ultrasonik ölçümle doğrulanır. (Delaminasyon nasıl anlaşılır?)

Salma bağlantısına özellikle bakın. Salma ile gövde arasındaki derzde beliren ince çizgi (gülümseme çatlağı) ya karaya oturma geçmişini ya da saplamalarda yorulmayı işaret eder. Boya altında kolayca gizlendiği için bölge temizlenerek incelenir; şüphe halinde kesit kaybı ultrasonik ölçümle doğrulanır. (Salma saplamalarında korozyon ne anlama gelir?)

5. Makine dairesi: saat değil kayıt

Motorun kumanda ünitesine diagnostik cihaz bağlanır; kompresyon, enjektör testi, gerçek çalışma saati ve arıza geçmişi okunur. Satıcının anlattığı bakım hikâyesi bu kayıtla ve servis faturalarıyla karşılaştırılır. Kapsam makine dairesi sörveyi sayfasında.

Yakıt tankında pas görmek tek başına karar değildir. Belirleyici olan tank cidarında kesit kaybı olup olmadığıdır. Yüzeysel oksitlenme temizlenip korunabilir; dip bölgesinde derinleşen çukurcuk korozyonu ise er ya da geç delinme üretir. Karar için iç yüzeye endoskopla bakılır, mümkünse kalınlık ölçülür. (Yakıt tankında pas: değişim şart mı?)

6. Elektrik: yangın riski yük altında görünür

Elektrik kaynaklı yangın, gevşek ya da yetersiz kesitli bir bağlantının ısınmasıyla başlar ve o ısınma yalnız yük altında ortaya çıkar. Bu yüzden pano, akü grubu ve klemensler sistemler devredeyken termal kamerayla taranır. Prizlerde ayrıca gerilim, faz-nötr polaritesi ve topraklama sürekliliği ölçülür; ters polarite gözle anlaşılmaz. (Elektrik sörveyinde neler kontrol edilir? · termal görüntüleme)

7. Yelkenliyse arma

Arma zinciri en zayıf halkası kadar güçlüdür. Teller yaşla değerlendirilir ama asıl karar teste dayanır: terminaller (swage bağlantıları) büyüteçle incelenir ve penetrantla taranır; tellerde kopan lif ve korozyon aranır. Tek bir terminaldeki çatlak, armanın yaş ortalamasından daha önemlidir. (Çarmıhlar kaç yılda bir değişmeli? · arma sörveyi)

8. Deniz denemesi: motoru yük altında görün

Duran bir motorda görünmeyen üç şey vardır: yük altındaki sıcaklık dağılımı, basınç altındaki kaçak ve titreşim altındaki gevşeme. Deniz denemesinde motor tam yükte, farklı devirlerde ve dümen manevralarında denenir; diagnostik cihaz boyunca bağlı kalır ve motorun kendi verisi kaydedilir. Rölantide dinlemek yeterli değildir. (Sea trial sörveye dahil mi?)

Denemede adım adım neye bakılacağını deniz denemesinde nelere dikkat edilmeli rehberinde ayrıntılı yazdım.

9. Raporu pazarlığa çevirin

İyi bir rapor iddia değil kayıt taşır: her bulgu yeri, ölçüm değeri ve fotoğrafıyla girer; aciliyet sınıfına ayrılır ve onarım gerektirenler için tahmini maliyet aralığı verilir. Pazarlıkta işe yarayan kusurun adı değil, onarımının belgelenmiş bedelidir.

• B sınıfı kusurlar (yakın zamanda müdahale gerektiren): tersaneden somut onarım teklifi alınır, tutar doğrudan satış fiyatından düşülmesi için masaya konur.
• C sınıfı kusurlar (kozmetik, düşük öncelikli): tek tek pazarlık konusu yapılmaz, toplu bir kalem olarak konuşulur.

(Kategori B ve C kusurlarla pazarlık) Raporun nasıl göründüğünü anonimleştirilmiş satın alma öncesi sörvey raporu örneğinde inceleyebilirsiniz.

10. Bütçeyi satış fiyatının üstüne kurun

İlk alımda satış fiyatına binen ve sıkça atlanan kalemler: sörvey ücreti, noter ve tescil harçları, uygulanabilir durumlarda KDV, ilk sigorta primi, transfer ya da teslimat maliyeti ve sörvey raporunda çıkan küçük onarımlar. Bu kalemlerin toplamı satış fiyatının %5-8’ine ulaşabilir; payı baştan ayırın. (İlk alımdaki gizli masraflar · yıllık masraflar)

Yaşlı ve ucuz görünen bir teknede belirsizlik alım fiyatında değil, önümüzdeki yılların onarım takviminde toplanır: ozmoz, arma yenileme, motor revizyonu ve tesisat değişimi aynı döneme üst üste binebilir. Sörveyin buradaki işlevi tekneyi elemek değil, o takvimi görünür kılmaktır. (35-40 yıllık tekne almak)

Satın alma öncesi sörvey 26 €/ft + KDV’dir; tekne boyu, tipi, yaşı ve bölgeye göre tahmini tutarı sörvey ücret hesaplama sayfasında görebilirsiniz.

Kısa kontrol listesi

1. İlandaki refit iddiası için fatura ve iş emri isteyin.
2. Motor saatini servis kayıtlarıyla birlikte okuyun.
3. Bağlama kütüğü ya da gemi sicilinden ipotek ve haciz sorgusu yaptırın.
4. Sigortacıdan hasar dosyasını isteyin; HIN’i belgelerle karşılaştırın.
5. Teklifi yazılı verin ve sörvey şartına bağlayın.
6. Sözleşmeye ipoteksiz devir, teslim koşulları ve depozito iadesini yazın.
7. Tekneyi karaya aldırın; nem ölçümü için karinanın kurumasını bekleyin.
8. Gövdede fonetik çekiç taraması ve salma derzi kontrolü yapılsın.
9. Motor verisini diagnostik cihazla okutun; yakıt tankının içine baktırın.
10. Pano ve akü grubunu yük altında termal kamerayla taratın.
11. Deniz denemesinde motoru tam yükte ve farklı devirlerde görün.
12. Rapordaki B sınıfı kusurlar için onarım teklifi alıp pazarlığa taşıyın.

Bu listenin tamamı satın alma öncesi yat sörveyinin kapsamındadır: karina, makine dairesi, güverte, arma, köprüüstü, iç mekân, güvenlik ve deniz denemesi tek raporda, aynı gün teslim edilir.