Türkiye'de Yat Sörveyörü Nasıl Seçilir? Sorulacak 10 Soru

Tekne alırken en çok sorulan sorulardan biri şu: “Kime güveneyim?” Türkiye’de özel tekneler için resmi bir sörveyör lisansı yok; isterse herkes kartvizitine “yat sörveyörü” yazabilir. Bu yüzden seçimi isme değil, dört şeye bakarak yapmak gerekir: eğitim, bağımsızlık, cihaz ve rapor. Aşağıda bu dördünü sorulacak on soruya çevirdim. Cevapları da yazdım ki karşınızdakini ölçebilesiniz.

Önce bağımsızlık: kimin için çalışıyor?

Tekne alım satımında herkesin bir çıkarı var. Broker satıştan komisyon alır, satıcı en yüksek fiyatı ister, tersane onarım işini almak ister. Sörveyör bu zincirdeki taraf tutmayan tek kişi olmalıdır; geliri yalnızca raporun kendisidir.

1. “Bu tekneyi bana kim önerdi?” diye kendinize sorun. Sörveyörü broker önerdiyse, broker o sörveyörün raporlarıyla daha önce satış kapatmıştır. Bu tek başına kötü niyet değildir; ama bağımsızlık sorusunu açık tutar. Sörveyörü kendiniz bulun.

2. “Satıştan ya da onarımdan bir geliriniz olacak mı?” Doğru cevap tek kelimedir: hayır. Sörveyör tersane işletmiyorsa, yedek parça satmıyorsa ve komisyon almıyorsa raporun tek müşterisi ölçümdür.

Eğitim: unvanın arkasında ne var?

Lisans olmadığı için eğitim, sörveyörün kendi isteğiyle aldığı şeydir ve tam da bu yüzden anlamlıdır.

3. “Hangi kurumlardan sörvey eğitimi aldınız?” Uluslararası kabul gören kurumlar bellidir: IIMS (International Institute of Marine Surveying) yat ve küçük tekne sörveyi, MTA (Maritime Training Academy) tekne sistemleri sörveyi, ABYC (American Boat & Yacht Council) deniz standartları sertifikasyonu. Tonaj sörveyi ve bayrak işleri için MCA çerçevesindeki yetkinlik ayrıca sorulur. Cevap “yıllardır denizdeyim” ile sınırlı kalıyorsa, deneyim vardır ama yöntemin bir standardı olmayabilir.

4. “Hangi standartlara göre rapor yazıyorsunuz?” Bulgular bir standarda dayanmalı: ABYC maddeleri, Türk mevzuatı (Özel Teknelerin Donatımı Yönetmeliği gibi). “Tek kelepçeli egzoz hortumu” bir gözlemdir; “ABYC P-1 1.7.1.10’a göre her uçta iki kelepçe zorunludur” bir bulgudur. İkincisi pazarlıkta ve sigortada işe yarar.

Cihaz: gözle mi, ölçümle mi?

Bir teknenin en pahalı kusurları gözle görülmez: laminatın içindeki nem, pano arkasındaki ısınan bağlantı, makinenin sildiği arıza kayıtları.

5. “Sahaya hangi cihazlarla geliyorsunuz?” Asgari liste: nem ölçer (Tramex Skipper gibi), fonetik (tokmak) çekiç, ultrasonik kalınlık ölçer, termal kamera, endoskop, akü test cihazı ve motor ECU diagnostik cihazı. Diagnostik cihaz özellikle önemlidir: makinenin kendi kaydettiği arıza geçmişi ve gerçek çalışma saati, kimsenin üzerini örtemeyeceği veridir.

6. “Tekneyi karaya çekiyor musunuz?” Su altı görülmeden yapılan sörvey yarım sörveydir. Kinistinler, şaft hattı, anotlar, dümen yatağı ve karina laminatı ancak karada ya da dalışla ölçülür. “Suda bakarım, yeter” diyen bir teklife alım kararı bağlanmaz.

Rapor: elinize ne geçecek?

Sörveyin ürünü rapordur. Pazarlıkta, sigortada ve bir gün mahkemede elinizde kalacak tek şey odur.

7. “Örnek bir rapor gösterir misiniz?” Tekne adı gizlenmiş bir örnek göstermeyen sörveyörden uzak durun. Örnekte şunları arayın: her bulguda fotoğraf ve ölçüm değeri, bulguların öncelik sırası (hemen / sezon içinde / takip), dayanak maddesi ve onarım maliyet aralığı. 40 ft bir teknede rapor 40 sayfayı geçer; 15 sayfalık bir rapor teknenin yarısına bakılmadığını söyler.

8. “Rapor ne zaman elimde olur?” Doğru cevap, saha çalışmasının bittiği gündür. Rapor haftalarca bekliyorsa ya yazılmıyordur ya da sahada not alınmamıştır.

9. “Deneme seyri yapıyor musunuz?” Makine yük altında görülmeden sörvey tamamlanmış sayılmaz. Titreşim, sıcaklık, dümen boşluğu ve otopilot testi deneme seyrinde okunur.

Süre ve ücret

10. “Ne kadar sürer, ne kadar tutar?” 40 ft civarı bir teknede saha çalışması 1,5 iş günüdür; ücret tekne boyuna göre hesaplanır, satın alma öncesi sörvey için 26 €/ft. Yarım günde biten ve “sabit fiyat” verilen teklifler kapsamı kısarak ucuzlar; ucuz sörvey, kaçırdığı tek bulguyla kendini birkaç kat öder.

Kısa özet

Bir sörveyörü on soruyla ölçebilirsiniz; ama dördü belirleyicidir. Satıştan para almıyor mu, uluslararası eğitimi var mı, sahaya cihazla mı geliyor, örnek rapor gösteriyor mu. Dördüne de “evet” alıyorsanız, kime güveneceğinizi bulmuşsunuzdur.

Kendi cevaplarımı merak ediyorsanız: eğitim ve akreditasyonlarım burada, sörveyin nasıl yapıldığı burada, ücret hesabı burada.