Tekne Ekspertizi Öncesi Hazırlanması Gereken Belgeler

Belgeler neden sörveyin bir parçası?

Bir tekneyi incelerken elimde iki tür kanıt olur. Biri ölçüm: nem değeri, kalınlık okuması, sıcaklık farkı, diagnostik kaydı. Diğeri belge: teknenin kim olduğunu, neye izinli olduğunu ve geçmişte başına ne geldiğini anlatan kâğıtlar.

İkisi birbirini doğrular. Ölçüm bana teknenin bugünkü durumunu verir; belge o duruma nasıl gelindiğini. Bir gövdede tek bir onarım izi bulduğumda, bakım dosyasında o onarımın faturası varsa bu bir bakım kalemidir. Fatura yoksa aynı iz bir soru işaretidir — ve rapora soru işareti olarak geçer.

Bu yüzden randevudan önce belge hazırlığı, sörveyin süresini kısaltan bir kolaylık değildir. Raporun neyi kesin, neyi belirsiz yazacağını belirleyen şeydir.

Belge eksikse ne olur?

Sık sorulan bir soru: “Belgem eksik, sörvey yapılamaz mı?”

Yapılır. Ben tekneye çıkarım, ölçümleri alırım, raporu yazarım. Ama doğrulayamadığım her kalem rapora “belgeyle teyit edilemedi” olarak girer.

Bu ifadenin bedeli, eksik belgeyi tamamlamanın bedelinden yüksektir:

• Satın alma pazarlığında alıcı tarafı, doğrulanamayan her kalemi risk sayar ve fiyattan düşer.
• Sigorta sürecinde hasar anında geçmişi belgelenmemiş bir kalem tartışma konusu olur.
• Kredi ya da ipotek işlemlerinde banka, mülkiyet zinciri net olmayan tekneye teminat değeri vermez.

Randevudan önce eksik bir belgeyi tamamlamak günler alır. Sonradan tamamlamak, çoğu zaman süreci baştan başlatmak demektir.

1 · Kimlik ve mülkiyet belgeleri

Bunlar teknenin “kim olduğunu” söyleyen belgelerdir. Sörveyin ilk yarım saatinde bakarım; çünkü sonrasında baktığım her şeyi bu kimliğe bağlarım.

Bağlama kütüğü ruhsatnamesi

Türkiye’de özel teknelerin temel kayıt belgesidir; liman başkanlıklarından alınır ve süresi dolduğunda yenilenir. Üzerindeki malik bilgisi, tekne adı, boy ve tip bilgileri sörveyin dayanağıdır.

Neye bakarım: belgedeki boy, tip ve motor bilgisinin teknede gördüğümle örtüşüp örtüşmediğine. Ruhsatta 11 metre yazan bir teknenin gerçekte 12 metre olması nadir değildir — sonradan platform eklenmiş olabilir. Bu fark tonaj, sigorta ve bazı durumlarda ehliyet sınıfını etkiler.

Gemi tasdiknamesi (sicile kayıtlı tekneler için)

Gemi siciline kayıtlı tekneler bağlama kütüğü yerine sicil kaydına tabidir. Ticari kullanım, ipotek tesisi ve uluslararası tescil süreçlerinde bu kayıt esastır.

Teknenin “tapusu” olmaz. Gayrimenkulden farklı olarak deniz araçlarında mülkiyet, sicil kaydı ve tasdikname üzerinden yürür. Bu ayrımı bilmemek, alıcıların en sık düştüğü kavram hatasıdır.

Sahiplik zinciri

Tekne el değiştirmişse, her devrin belgesi olmalıdır. Zincirde bir halka eksikse — özellikle miras, boşanma ya da ortak mülkiyet gibi durumlarda — mülkiyet tartışmalı hale gelir.

Sahada gördüğüm: zincir kopukluğu genellikle teknenin fiziksel durumuyla ilgisiz bir sorundur, ama satışı fiziksel bir kusurdan daha çok geciktirir. Fiziksel kusur onarılır; belge eksiği kurum takvimine bağlıdır.

İthal tekneler

Yurt dışından getirilmiş bir teknede gümrük beyannamesi ve ithalat evrakı dosyada olmalıdır. Yabancı bayraktan Türk bayrağına geçmişse, eski bayrağın düşüm (deletion) belgesi de aranır. Bu belge yoksa tekne teoride iki sicilde birden kayıtlı görünür.

2 · Teknik kimlik belgeleri

Bu grup, teknenin nasıl üretildiğini ve neye uygun olduğunu anlatır.

CE Uygunluk Beyanı

2,5–24 metre arası gezi tekneleri için üreticinin düzenlediği uygunluk beyanı, teknenin hangi tasarım kategorisine (A/B/C/D) göre üretildiğini söyler. Bu kategori, teknenin hangi deniz koşullarına göre tasarlandığını belirler — ve bir alıcının bilmesi gereken en temel bilgilerden biridir.

Beyanla birlikte kullanıcı el kitabı da aranır. İkisi de üreticiden çıkan orijinal dosyanın parçasıdır.

Tekne kimlik numarası (CIN / HIN)

Gövde üzerinde, genellikle kıç aynanın sancak üst köşesinde bulunan kalıcı kimlik numarasıdır. Belgedeki numarayla gövdedeki numaranın birebir aynı olması gerekir.

Neden önemli: bu numara teknenin parmak izidir. Belgeyle gövde uyuşmuyorsa ya belge başka tekneye ait ya da gövde değişmiştir. İkisi de raporda ayrıca not edilir.

Motor bilgileri

Motorun seri numarası, tip onayı ve varsa garanti kartı. Türkiye’de ikinci el piyasada motor değişimi (swap) yaygındır ve her zaman kayda geçmez.

Neye bakarım: ruhsattaki motor bilgisiyle motorun üzerindeki plakanın aynı olup olmadığına. Farklıysa değişim faturasını ve varsa servis iş emrini isterim. Belgelenmiş bir motor değişimi sorun değildir; belgelenmemiş olan sorundur.

Tonaj / ölçüm belgesi

Varsa dosyaya girer. İngiliz bayrağı gibi yabancı tescil süreçlerinde ayrıca tonaj sörveyi yapılır, ama mevcut bir ölçüm belgesi başlangıç noktası olur.

3 · Denize elverişlilik ve emniyet belgeleri

Denize elverişlilik belgesi

Teknenin sefere çıkabilir durumda olduğunu gösteren belgedir. Geçerlilik süresi vardır ve süresi dolmuş bir belge, dolmamış gibi işlem görmez.

Donanım sertifikaları

Emniyet donanımının her parçasının kendi belgesi ve kendi tarihi vardır:

• Can salı — servis/bakım belgesi ve bir sonraki servis tarihi
• Yangın söndürücüler — basınç ve dolum test etiketi
• Can yelekleri — adet, beden ve durum
• İşaret fişekleri — son kullanma tarihi
• EPIRB — kayıt ve batarya son kullanma tarihi
• VHF telsiz — telsiz ruhsatı ve MMSI numarası

Sahada gördüğüm en sık kusur: donanımın kendisi var ama tarihi geçmiş. Süresi dolmuş bir can salı, olmayan bir can salıyla aynı kategoriye girer — ve raporda öyle yazılır.

Bu başlık, güvenlik ve sertifikalar sörveyi kapsamında ayrıntılı olarak yürütülür.

Operatör belgesi

Tekneyi sevk edecek kişinin Amatör Denizci Belgesi ya da uygun yeterlik belgesi. Sörveyin kendisi için zorunlu değildir, ama deniz denemesi yapılacaksa gerekir.

4 · Bakım ve onarım kayıtları

En çok ihmal edilen, ama teknik incelemenin yönünü en çok belirleyen grup budur.

Neden bu kadar önemli

Bakım dosyası bana teknenin hikâyesini verir. Bir ölçüm bana bugünü söyler; dosya, o bugüne nasıl gelindiğini.

Örnek: karinada nem ölçümü sınırda bir değer verdi. Dosyada üç yıl önce yapılmış bir ozmoz onarımı ve epoksi bariyer uygulaması varsa, bu değer beklenen bir sonuçtur ve izlenecek bir kalemdir. Dosyada hiçbir şey yoksa aynı değer, kaynağı bilinmeyen bir bulgudur ve daha ileri inceleme gerektirir.

Aynı ölçüm, iki farklı sonuç. Farkı yaratan belgedir.

Toplanması gerekenler

• Motor — servis faturaları, yağ ve filtre değişim kayıtları, varsa revizyon raporu, çalışma saati
• Karina — karaya çekme faturaları, antifouling uygulama kayıtları, ozmoz onarımı varsa raporu
• Şaft hattı — salmastra, kutlas yatağı, pervane ve doğrultma işleri
• Elektrik — akü değişim tarihleri, şarj cihazı ve invertör kayıtları
• Elektronik — kurulum ve güncelleme kayıtları
• Yapısal onarımlar — jelkot, laminat, güverte işleri

Nasıl dosyalanmalı

Kronolojik sıra tek başına yeterli değil; kategori + tarih birlikte işe yarar. Motor, karina, elektrik ve emniyet olmak üzere dört klasör açın, her birinin içini eskiden yeniye dizin.

Boş dönemleri açıklayın. Üç yıl hiçbir kaydın olmaması, o üç yılda bakım yapılmadığı anlamına gelmez — ama açıklanmadığı sürece rapor öyle okur. Tekne o dönemde karada bekletildiyse, sahibi değiştiyse ya da kayıtlar kaybolduysa, bunu bir cümleyle yazın. Bir cümlelik açıklama, üç yıllık boşluktan iyidir.

5 · Hasar geçmişi ve sigorta

Hasar kayıtları

Geçmişte bir çarpma, karaya oturma, yangın ya da fırtına hasarı varsa; kaza kaydı, onarım faturası ve mümkünse onarım öncesi/sonrası fotoğrafları dosyada olmalıdır.

Neden gizlemek işe yaramaz: yapısal bir onarım gövdede iz bırakır. Tokmak testi, nem ölçümü ve termal tarama onarım sınırını gösterir. Bulduğum bir onarımın belgesi varsa, onu değerlendirip geçerim. Belgesi yoksa, kapsamını kendim araştırmak zorunda kalırım — ve bilinmeyen bir onarım, belgelenmiş bir onarımdan her zaman daha pahalıya mal olur.

Bu konu ayrıntılı olarak hasar sörveyi başlığı altında ele alınır.

Sigorta poliçesi

Poliçenin kendisi ve varsa geçmiş hasar dosyaları. Poliçedeki tekne bilgilerinin gerçekle uyuşması önemlidir: motor değiştirildiği hâlde poliçe güncellenmemişse, hasar anında teminat tartışmalı hale gelebilir.

Türkiye’de özel tekneler için zorunlu bir deniz sigortası yoktur. DASK deprem sigortasıdır ve teknelerle ilgisi bulunmaz. Ticari faaliyet gösteren tekneler için ayrı yükümlülükler söz konusudur.

Sörvey türüne göre değişen belgeler

Hangi belgelerin kritik olduğu, sörveyin ne için yapıldığına bağlıdır.

Randevudan önce: pratik hazırlık

Bir hafta önce

Belgeleri toplayın ve ruhsat, gövde, motor üçlüsünü karşılaştırın. Bu üçünün birbirini tutması, dosyanın omurgasıdır. Uyuşmazlık varsa açıklayıcı belgeyi (devir senedi, motor değişim faturası) şimdiden bulun.

Süresi dolmak üzere olan belgeleri kontrol edin: denize elverişlilik, can salı servisi, yangın söndürücü testi, telsiz ruhsatı.

Bir gün önce

Dosyayı iki biçimde hazırlayın: fiziksel klasör (aslı teknede bulunması gerekenler için) ve dijital kopya (PDF, tarih sıralı). Sörveyör dosyayı raporu yazarken tekrar açar; dijital kopya bu aşamayı hızlandırır.

Eksik kalan bir belge varsa saklamayın — söyleyin. “Motor revizyon faturası kayboldu, servis firması X” cümlesi, o kalemi yok saymaktan çok daha iyi bir başlangıçtır. Ben o firmayı arayabilirim.

Randevu günü

Bağlama kütüğü ruhsatnamesi ve denize elverişlilik belgesinin aslı teknede bulunsun. Geri kalanı dijital olarak yeterlidir.

Kısa kontrol listesi

Kimlik ve mülkiyet

• Bağlama kütüğü ruhsatnamesi (güncel)
• Sahiplik zinciri belgeleri
• İthal ise gümrük evrakı ve eski bayrak düşüm belgesi

Teknik kimlik

• CE Uygunluk Beyanı ve kullanıcı el kitabı
• Gövde kimlik numarası (belge ile gövde eşleşmeli)
• Motor seri numarası, tip onayı, varsa değişim faturası

Emniyet

• Denize elverişlilik belgesi
• Can salı servis belgesi
• Yangın söndürücü test etiketleri
• EPIRB kaydı, telsiz ruhsatı ve MMSI

Geçmiş

• Bakım ve servis kayıtları (kategori + tarih)
• Karaya çekme ve antifouling kayıtları
• Hasar ve onarım dosyaları
• Sigorta poliçesi ve hasar geçmişi

Son söz

Belge hazırlığı bürokratik bir formalite değil, sörveyin yarısıdır.

Elimde eksiksiz bir dosya olduğunda, ölçümlerimi bir geçmişe oturtabilirim ve rapor kesin konuşur. Dosya eksikse ölçümlerim yine doğrudur — ama rapor “belgeyle teyit edilemedi” demek zorunda kalır.

O cümle teknenin kusuru değildir. Hazırlığın kusurudur. Ve düzeltmesi, tamamen sizin elinizdedir.

Randevu öncesi belgeleriniz konusunda emin değilseniz, bize yazın — tekneye özel bir liste çıkaralım.